เมื่อวันที่ 16 สิงหาคม 2568 คณะครูและนักเรียนจากโรงเรียนวิทยาศาสตร์จุฬาภรณราชวิทยาลัย ตรัง ได้จัดกิจกรรมบริการวิชาการในรูปแบบ นิทรรศการฟิสิกส์นิวเคลียร์สำหรับเยาวชน โดยมีจุดมุ่งหมายเพื่อสร้างความรู้ ความเข้าใจ และทัศนคติที่ถูกต้องเกี่ยวกับวิทยาศาสตร์นิวเคลียร์ในสังคม
ภายในงาน นิทรรศการถูกแบ่งออกเป็น 3 ฐานการเรียนรู้ ได้แก่
- ทอดลูกเต๋าแสดงการสลายตัวของธาตุกัมมันตรังสี – เกมจำลองการสลายตัวของนิวเคลียสเพื่อให้เข้าใจหลักการทางวิทยาศาสตร์อย่างสนุกสนาน
- VR ตามล่าหาธาตุกัมมันตรังสี – ใช้เทคโนโลยีเสมือนจริงในการเรียนรู้และสำรวจโลกของธาตุกัมมันตรังสี
- นิวเคลียร์และความปลอดภัย – ถ่ายทอดความรู้เกี่ยวกับการใช้พลังงานนิวเคลียร์อย่างปลอดภัยและมีประโยชน์ต่อการพัฒนาสังคม
กิจกรรมครั้งนี้มีเยาวชนอายุในช่วง 7 – 16 ปีเข้าร่วมกว่า 900 คน โดยนักเรียนผู้เข้าร่วมโครงการรับบทบาทเป็น Junior Expert ทำหน้าที่ออกแบบกิจกรรม ทำการบรรยาย ถ่ายทอดความรู้ และชวนผู้เข้าชมเล่นเกมเชิงวิทยาศาสตร์ที่ทั้งสนุกและได้สาระ
ที่สำคัญ กิจกรรมทั้งหมดจัดขึ้น ภายใต้การดูแลและควบคุมของ รศ.ดร.พรรณศิริ ดำโอ อดัมชึก อาจารย์สาขาวิชาฟิสิกส์ มหาวิทยาลัยวลัยลักษณ์ หัวหน้าโครงการ และ คุณครูอาภาศรี ชุ่มชื่น ครูผู้เข้าร่วมโครงการ เพื่อให้กิจกรรมเป็นไปอย่างปลอดภัย มีมาตรฐาน และบรรลุวัตถุประสงค์ทางการเรียนรู้
ผู้เข้าร่วมทุกคนถูกแบ่งกลุ่มเพื่อหมุนเวียนเรียนรู้ครบทุกฐาน ส่งผลให้เยาวชนได้รับทั้งความรู้พื้นฐานทางฟิสิกส์นิวเคลียร์และประสบการณ์ตรงที่ช่วยให้เห็นว่า “นิวเคลียร์” ไม่ใช่เรื่องไกลตัว หากเข้าใจและใช้อย่างถูกต้องก็สามารถเป็นพลังงานสำคัญเพื่อการพัฒนาอย่างยั่งยืนได้
รายละเอียดฐานการเรียนรู้ทั้ง 3 ฐาน
- ทอดลูกเต๋าแสดงการสลายตัวของธาตุกัมมันตรังสี
กิจกรรมนี้เป็นการจำลองปรากฏการณ์การสลายตัวของธาตุกัมมันตรังสีผ่านการเล่นลูกเต๋า ผู้เข้าร่วมจะได้เรียนรู้ว่า ธาตุกัมมันตรังสีไม่ได้สลายตัวพร้อมกันทั้งหมด แต่จะเกิดขึ้นแบบสุ่มตามกฎความน่าจะเป็น คล้ายกับผลลัพธ์ที่ได้จากการทอยลูกเต๋า การจำลองเช่นนี้ช่วยให้เยาวชนเข้าใจแนวคิดเรื่อง “ครึ่งชีวิต” (Half-life) และการเปลี่ยนแปลงของนิวเคลียสได้อย่างชัดเจน โดยไม่ต้องใช้วัสดุกัมมันตรังสีจริง ซึ่งทั้งปลอดภัยและสนุกสนาน - VR ตามล่าหาธาตุกัมมันตรังสี
ด้วยการใช้เทคโนโลยีเสมือนจริง (Virtual Reality: VR) ผู้เข้าร่วมจะได้สวมแว่น VR และเข้าสู่โลกเสมือนที่ออกแบบให้เหมือนกับการทำภารกิจ “ค้นหาธาตุกัมมันตรังสี” ในสถานที่ต่าง ๆ ไม่ว่าจะเป็นห้องทดลอง โรงไฟฟ้า หรือสิ่งแวดล้อมรอบตัว กิจกรรมนี้ไม่เพียงแต่สร้างประสบการณ์ที่น่าตื่นเต้น แต่ยังช่วยให้เยาวชนเข้าใจถึงการตรวจหาธาตุกัมมันตรังสีและการนำเทคโนโลยีมาประยุกต์ใช้ในการป้องกันอันตราย รวมทั้งการจัดการอย่างถูกวิธี - นิวเคลียร์และความปลอดภัย – เรียนรู้หลัก ALARA Rule
ฐานนี้มุ่งเน้นการสร้างความเข้าใจเกี่ยวกับการใช้พลังงานนิวเคลียร์อย่างปลอดภัย โดยเน้น หลักการ ALARA (As Low As Reasonably Achievable) หรือ “ให้น้อยที่สุดเท่าที่สามารถทำได้” ซึ่งเป็นกฎสำคัญด้านการป้องกันรังสีทั่วโลก หลักการนี้ประกอบด้วยแนวทางสำคัญ 3 ประการ คือ
- Time (เวลา): ลดระยะเวลาที่สัมผัสกับรังสีให้น้อยที่สุด
- Distance (ระยะทาง): เว้นระยะห่างจากแหล่งกำเนิดรังสีให้มากที่สุด
- Shielding (เครื่องกำบัง): ใช้โล่ป้องกันหรือวัสดุป้องกันรังสีเพื่อความปลอดภัย
ผู้เข้าร่วมจะได้เรียนรู้ผ่านกิจกรรมและสื่อการสอนว่า การใช้พลังงานนิวเคลียร์ไม่ใช่เรื่องน่ากลัว หากปฏิบัติตามมาตรการป้องกันอย่างเคร่งครัด นอกจากนี้ยังมีการยกตัวอย่างประโยชน์ของการใช้รังสีในชีวิตประจำวัน เช่น การตรวจวินิจฉัยทางการแพทย์ การรักษามะเร็ง และการฉายรังสีเพื่อยืดอายุอาหาร เพื่อให้เยาวชนเข้าใจว่านิวเคลียร์สามารถอยู่ร่วมกับชีวิตประจำวันได้อย่างปลอดภัยภายใต้หลัก ALARA
กิจกรรม “ฟิสิกส์นิวเคลียร์สำหรับเยาวชนสู่การพัฒนาอย่างยั่งยืน” จัดขึ้นภายใต้โครงการบริการวิชาการรับใช้สังคมของสำนักวิชาวิทยาศาสตร์ ร่วมกับศูนย์บริการวิชาการ มหาวิทยาลัยวลัยลักษณ์ ปี 2568 โดยเชื่อมโยงกับเป้าหมายการพัฒนาอย่างยั่งยืน (SDGs) ได้แก่
- SDG 4: การศึกษาที่เท่าเทียม คุณภาพ และการเรียนรู้ตลอดชีวิต
- SDG 7: การเข้าถึงพลังงานที่มั่นคง ทันสมัย ยั่งยืน และเป็นธรรม
- SDG 17: ความร่วมมือเพื่อการบรรลุเป้าหมายการพัฒนาอย่างยั่งยืน