เปิดโลกฟิสิกส์นิวเคลียร์! เยาวชนเรียนรู้เรื่องรังสีผ่านประสบการณ์จริง สู่การพัฒนาอย่างยั่งยืน

สาขาวิชาฟิสิกส์ สำนักวิชาวิทยาศาสตร์ มหาวิทยาลัยวลัยลักษณ์ ดำเนินกิจกรรมบริการวิชาการรับใช้สังคม ประจำปี 2569 ภายใต้โครงการ “ฟิสิกส์นิวเคลียร์สำหรับเยาวชนสู่การพัฒนาอย่างยั่งยืน” โดยมุ่งส่งเสริมความรู้และความเข้าใจด้านวิทยาศาสตร์นิวเคลียร์แก่เยาวชน ผ่านกระบวนการเรียนรู้ที่เชื่อมโยงทั้งภาคทฤษฎี การทดลอง และการประยุกต์ใช้จริง พร้อมปลูกฝังความตระหนักถึงบทบาทของวิทยาศาสตร์ในการพัฒนาคุณภาพชีวิตและสังคมอย่างยั่งยืน สอดคล้องกับเป้าหมายการพัฒนาที่ยั่งยืน (Sustainable Development Goals: SDGs)

การดำเนินโครงการแบ่งกระบวนการเรียนรู้ออกเป็น 3 ระยะ เพื่อพาผู้เรียนก้าวจากห้องเรียนสู่การลงมือปฏิบัติและการถ่ายทอดองค์ความรู้สู่สังคม ได้แก่ ระยะที่ 1 การบรรยายพิเศษ เพื่อสร้างพื้นฐานความรู้ด้านฟิสิกส์นิวเคลียร์ ระยะที่ 2 การเรียนรู้ผ่านประสบการณ์จริง จากห้องปฏิบัติการและแหล่งเรียนรู้ด้านการแพทย์ และ ระยะที่ 3 การเผยแพร่สู่ชุมชน ซึ่งเปิดโอกาสให้เยาวชนนำองค์ความรู้และประสบการณ์ที่ได้รับไปถ่ายทอดแก่ผู้อื่น

โครงการดังกล่าวดำเนินงานอย่างต่อเนื่องเข้าสู่ ปีที่ 3 สะท้อนถึงความเข้มแข็งของเครือข่ายความร่วมมือระหว่างมหาวิทยาลัย โรงเรียน และหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง โดยเริ่มดำเนินการในปี 2567 ร่วมกับ โรงเรียนวิทยาศาสตร์จุฬาภรณราชวิทยาลัย นครศรีธรรมราช ภายใต้การสนับสนุนจาก สถาบันเทคโนโลยีนิวเคลียร์แห่งชาติ (องค์การมหาชน) หรือ สทน. ต่อมาในปี 2568 ได้ขยายเครือข่ายสู่ โรงเรียนวิทยาศาสตร์จุฬาภรณราชวิทยาลัย ตรัง และในปี 2569 ได้รับความร่วมมือเพิ่มเติมจาก โรงเรียนวิทยาศาสตร์จุฬาภรณราชวิทยาลัย สตูล ทำให้ปัจจุบันมีโรงเรียนเครือข่ายเข้าร่วมโครงการรวมทั้งสิ้น 3 แห่ง

สำหรับกิจกรรมร่วมกับโรงเรียนวิทยาศาสตร์จุฬาภรณราชวิทยาลัย สตูล เริ่มต้นเมื่อวันที่ 18 มิถุนายน 2569 ด้วยกิจกรรมบรรยายพิเศษหัวข้อ “ฟิสิกส์นิวเคลียร์และการประยุกต์” นำโดย รองศาสตราจารย์ ดร.พรรณศิริ ดำโอ อดัมชึก ผู้ช่วยศาสตราจารย์ ดร.สัมภาส ฉีดเกตุ และอาจารย์ ดร.นาวี จรูญโชคอนันต์ อาจารย์ประจำสาขาวิชาฟิสิกส์ สำนักวิชาวิทยาศาสตร์ มหาวิทยาลัยวลัยลักษณ์ พร้อมด้วย นางสาวปัณฑิตา สังข์อุไร และนายธนกฤต เพชรสงค์ นักศึกษาทุน สควค. หลักสูตรวิทยาศาสตรบัณฑิต สาขาวิทยาศาสตร์ วิชาเอกฟิสิกส์

กิจกรรมดังกล่าวมีนักเรียนระดับชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 5 จำนวน 6 คน และชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 6 จำนวน 12 คน รวมทั้งสิ้น 18 คน เข้าร่วมกิจกรรม พร้อมด้วย คุณครูศิรชัช จันทร์ทองพูน คุณครูชนิกานต์ สระมุณี และคุณครูณิชกานต์ ทัพชัยยุทธ ณ โรงเรียนวิทยาศาสตร์จุฬาภรณราชวิทยาลัย สตูล เพื่อวางพื้นฐานความรู้ก่อนต่อยอดสู่การเรียนรู้ผ่านประสบการณ์จริงในระยะที่ 2

จากทฤษฎีสู่ห้องปฏิบัติการ เรียนรู้รังสีจากการทดลองจริง

ในระยะที่ 2 นักเรียนและครูได้เข้าร่วมกิจกรรมปฏิบัติการฟิสิกส์นิวเคลียร์ ณ ศูนย์เครื่องมือวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี มหาวิทยาลัยวลัยลักษณ์ โดยเรียนรู้ผ่านการทดลองเกี่ยวกับ กฎส่วนกลับกำลังสองของรังสีแกมมา (Inverse Square Law) และ การศึกษาการลดทอนรังสีแกมมาในวัสดุ เพื่อเชื่อมโยงหลักการทางฟิสิกส์ที่เรียนรู้ในห้องเรียนเข้ากับการตรวจวัดและวิเคราะห์ข้อมูลจากการทดลองจริง

นักเรียนได้ฝึกใช้ หัววัด Geiger–Müller และเครื่องนับรังสี (Radiation Counter) พร้อมเรียนรู้การใช้แหล่งกำเนิดรังสี Cs-137 สำหรับการทดลองภายใต้การควบคุมและมาตรการด้านความปลอดภัยทางรังสีที่เหมาะสม นอกจากการใช้งานเครื่องมือแล้ว นักเรียนยังได้ฝึกกระบวนการทดลองอย่างเป็นระบบ ตั้งแต่การกำหนดเงื่อนไขการทดลอง การตรวจวัดและบันทึกข้อมูลโดยทำการวัดซ้ำอย่างน้อย 3 ครั้ง การสร้างกราฟ การวิเคราะห์และอภิปรายผล ตลอดจนการสรุปผลการทดลองโดยอาศัยหลักฐานเชิงประจักษ์

กิจกรรมดังกล่าวจึงช่วยให้นักเรียนเห็นว่า การเรียนรู้ฟิสิกส์นิวเคลียร์ไม่ได้จำกัดอยู่เพียงการจดจำสมการหรือหลักการทางทฤษฎี แต่สามารถตรวจสอบ อธิบาย และทำความเข้าใจได้ผ่านกระบวนการทดลองและการวิเคราะห์ข้อมูลทางวิทยาศาสตร์

จากห้องปฏิบัติการสู่การประยุกต์ใช้ฟิสิกส์ทางการแพทย์

หลังจากเรียนรู้ผ่านการทดลอง นักเรียนได้ต่อยอดองค์ความรู้สู่การประยุกต์ใช้ฟิสิกส์ในบริบททางการแพทย์ ณ ศูนย์การแพทย์มหาวิทยาลัยวลัยลักษณ์ โดยมี ผู้ช่วยศาสตราจารย์ แพทย์หญิง ธันยพร ดิเรกสุนทร เป็นวิทยากรให้ความรู้และนำเยี่ยมชมแผนกรังสีวิทยา เพื่อให้นักเรียนได้สัมผัสเทคโนโลยีที่ใช้จริงในการตรวจวินิจฉัยทางการแพทย์ และเห็นความเชื่อมโยงระหว่างหลักการทางฟิสิกส์กับการดูแลสุขภาพของประชาชน